Araç kategorileri: park etme ve otoyol vinyeti

Bir araçla yola çıkıyorsan, aracın kategorisini iki yerde belirtmen gerekir: otopark bileti alırken ve otoyol vigneti satın alırken. İkisi aynı sınıflandırma değildir ve her iki yerde de ne seçtiğin önemlidir. Park etmede kategori doğrudan saatlik ücreti belirler, vignette’de ise yanlış kategori yetkisiz yol kullanımı sayılır. Bu yazıda ikisini de inceleyecek, ayrıca ruhsatta nelere bakman gerektiğini de anlatacağız.

Park etmede kategori ücreti de belirler

Macaristan’daki kamuya açık alan parklarında beş araç kategorisi vardır ve park bileti her zaman seçilen kategori için geçerlidir:

Otomobil
Motosiklet
3,5 tonun altında van veya hafif ticari araç
3,5 tonun üstünde kamyon
Otobüs

Her bölge, saatlik ücreti kategori bazında ayrı belirler ve fark küçük değildir. Budapeşte’de daha büyük araçlar genellikle binek otomobil ücretinin üç katını öder: binek otomobilin saatlik ücreti 600 forint olduğu yerde otobüs ve kamyon 1800 forinttir; 300 forintlik bölgelerde ise 900 forinttir. Ülke genelinde de bu tipik orandır; bizim incelediğimiz bölgeler arasında her iki ücretin de yer aldığı 231 bölgede otobüsün saatlik ücreti binek otomobilin üç katıdır, en pahalı durumda ise beş kattan fazladır.

İki kategori farklı davranır:

Van: 3,5 tonun altındaki hafif ticari araç neredeyse her yerde binek otomobille aynı ücreti öder; 322 bölgenin yalnızca 42’sinde iki ücret farklıdır.
Motosiklet: Bölgelerin büyük kısmında ücretlendirilmez; toplamda yalnızca 79 bölgede motosiklet ücreti vardır ve bunların da sadece dördünde binek otomobilden daha ucuzdur.

Hangi kategoriler için hiç bilet alınabildiği de bölgeye göre değişir. Binek otomobil 297 bölgede, van 273’te, otobüs 235’te, kamyon 205’te, motosiklet ise 79 bölgede mevcuttur. Bir kategori listelenmiyorsa, o araç tipi için ilgili bölgede bilet alınamaz.

Park ederken hangi kategoriyi seçmelisin?

Sınıflandırmanın temeli burada da ruhsattır; özellikle J alanı, yani araç kategorisi ve izin verilen azami toplam ağırlık esas alınır:

M1 binek otomobil: sedan, station wagon ya da büyük SUV olmasına bakılmaksızın binek otomobil kategorisi.
N1, 3,5 tona kadar kamyonet: van veya hafif ticari araç. Binek otomobil gövdeli olup kamyonet olarak tescil edilmiş şirket aracı da buna dahildir.
3,5 tonun üzerindeki N2 ve N3 kamyonlar: kamyon kategorisi.
M2 ve M3: otobüs.
L kategorisi: motosiklet.

Bizde park bileti alırken plaka ve bölgeyi girmenin yanı sıra araç tipini de seçmek gerekir; sistem yalnızca ilgili bölgede gerçekten ücretli olan kategorileri sunar.

Otoyol vignette’inde mantık farklıdır

Vignette ücret kategorileri park kategorilerini izlemez; burada harf kodları kullanılır ve koltuk sayısı da önemlidir:

D1M: tekli motosikletler kategorisi. Kısa süreli izin burada daha ucuzdur, ancak yıllık ülke genelindeki ve il bazlı vignette fiyatı D1 ile aynıdır.
D1: sürücü dahil en fazla 7 kişi taşımaya uygun, izin verilen azami toplam ağırlığı 3,5 tona kadar olan binek otomobil ve römorku.
D2: 7’den fazla kişi taşımaya uygun tüm binek otomobiller, ayrıca 3,5 tona kadar kamyonetler (N1) ve karavan.
U: D2 ve B2 kategorisindeki araçların römorku. Bu, her zaman çekici aracın değil, römorkun kendi plakasına alınmalıdır.
B2: otobüslerin kategorisi. Otobüsler Şubat 2024’ten bu yana artık e-vignette ile değil, HU-GO sisteminde gidilen mesafeye göre yol ücreti ödemektedir.

Park etmeye kıyasla en önemli fark şudur: vignette’de S.1 alanı, yani sürücü dahil koltuk sayısı da belirleyicidir. Yedi koltuklu bir minibüs D1’dir; aynı model ailesinden sekiz koltuklu olan ise D2 olur, buna karşın park etmede ikisi de aynı kategoriye girer.

Dorse için ayrı vignette gerekir mi?

Bu konu en çok aranan sorulardan biridir ve cevap basittir: çekici araç D1 ise, dorse için ayrı vignette gerekmez. Mevzuat, D1 kategorisine binek otomobilin römorkunu da dahil eder; yani aile arabasının arkasına takılan bahçe römorku, tekne taşıyıcısı ya da küçük karavan mevcut D1 hakkıyla birlikte kullanılabilir.

Ayrı U kategorisi vignette’i yalnızca çekici araç D2 ise (örneğin dokuz koltuklu minibüs, N1 hafif ticari araç veya karavan) ya da B2 ise almak gerekir. Bu durumda iki izin gerekir: biri çekici aracın plakasına kendi kategorisinde, diğeri ise U kategorisinde römorkun plakasına.

Karavan, minibüs, hafif ticari araç

Karavan: vignette ücret kategorilerine göre D2 kategorisine girer. 1 Ocak 2026’dan itibaren önemli bir değişiklikle, 3,5 tonun üzerindeki karavanlar da e-vignette sistemine dahil edilmiştir; bunlar için artık HU-GO cihazı veya güzergâh bileti uygulanmaz.
Dokuz koltuklu minibüs: 3,5 tonun altında olsa bile, yediden fazla kişiyi taşıyabildiği için vignette’de D2’dir. Kiralık araçlarda ruhsatı yola çıkmadan önce kontrol etmek iyi olur.
N1 hafif ticari araç: binek otomobilden dönüştürülmüş, iki koltuklu şirket aracı ruhsatta genellikle N1 olarak geçer; yani vignette’de D2, park etmede ise van olarak değerlendirilir, her ne kadar gövdesi binek otomobildeki kardeş modeliyle aynı olsa da.

Yanlış kategoriyi girersen ne olur?

Park etmede bilet, belirttiğin kategori için geçerlidir; yani bir otobüs için binek otomobil ücretiyle alınmış bilet aracın ücretini karşılamaz. Vignette’de yanlış kategoriyle alınmış izin yetkisiz yol kullanımı sayılır, yani bunun için ek ceza uygulanır. Hatayı zamanında fark edersen, Ulusal Yol Ücreti Ödeme Hizmeti müşteri hizmetlerinde ücret farkı ve yeniden düzenleme masrafı ödenerek düzeltilebilir; ancak ceza kesildiyse sonradan düzeltme, cezanın ödenmesini ortadan kaldırmaz.

Güncel vignette fiyatlarını ve kategorilerin resmi açıklamasını Ulusal Yol Ücreti Ödeme Hizmeti sitesinde kontrol etmekte fayda var; çünkü ücretler her yıl 1 Ocak’ta değişir.

Ücreti önceden kontrol et

Park etme saatlik ücretlerini kategori bazında önceden kontrol edebilirsin: park bölgesi arama aracımızda her bölge için binek otomobil, van, otobüs ve kamyon ücretleri, çalışma saatleriyle birlikte ayrı satırlarda yer alır. Büyük şehirlerin kurallarını şehir sayfalarında topladık; örneğin Budapeşte park etme sayfasında.

Bilet alma işlemi otomatik ve bozuk para olmadan, tarayıcı üzerinden de yapılabilir: bölgeyi, plakayı ve araç tipini girersin, ödeme yaparsın ve izin anında geçerli olur; denetçiler de bunu dijital olarak görür. İlk kez kullanacaksan, nasıl çalışır sayfamızda birkaç dakika içinde tüm süreci gözden geçirebilirsin.